Parafia św. Jakuba St. Apostoła i św. Agnieszki w Nysie
Parafia św. Jakuba St. Apostoła i św. Agnieszki w Nysie

HISTORIA SKARBCA ŚW. JAKUBA

DZWONNICA
    Dzwonnicę przy kościele św. Jakuba w Nysie rozpoczęto budować w 1474 w czasie panowania
biskupa Rudolfa von Rüdesheim (1468-1482).
    Budowniczym pierwszych dwóch kondygnacji był Mikołaj Hirz, mistrz budowlany sprowadzony prawdopodobnie z Nadrenii. Nazwiska biskupa i budowniczego zachowane są na tablicach fundacyjnych nad wejściem i pod głównym oknem dzwonnicy. Trzecią kondygnację wybudowano w roku 1493. Był to czas rządów biskupa Jana IV Rotha (1482-1506). Kondygnacja czwarta została wzniesiona w 1516 roku z fundacji biskupa Jana Turzo (1506-1520). Zaplanowane były jeszcze dwie kondygnacje. W tym czasie kończył się jednak „gotycki zapał budowlany” a „pieniądz się zepsuł”.
    Nie kontynuowano więc prac przy dzwonnicy a zebrane już materiały przeznaczono na budowę kamiennego mostu niedaleko Bramy Wrocławskiej.
    Dzwonnica, usytuowana w sąsiedztwie pn.-zach. narożnika kościoła św. Jakuba, jest późnogotycka, wolnostojąca jak włoska campanilla. Murowana z cegły, z okładziną kamienną, kwadratowa, czterokondygnacyjna, opięta w narożnikach parami wydatnych uskokowych szkarp. Przy szkarpie od pd.-zach. wielobocznie występująca wieżyczka z kamienną klatką schodową sięgająca aż na taras dzwonnicy.

    Wnętrze dzwonnicy zabudowane było drewnianą więźbą, na poszczególnych piętrach wisiały dzwony. Do pierwszej wojny światowej było ich osiem. Wśród nich największy „św. Jakub”, ważący 8200 kg, odlany w Nysie w 1494 roku przez nyskiego ludwisarza Bartłomieja Lindenradta. Rekwizycje wojenne pozbawiły dzwonnicę dzwonów, pozostał tylko „św. Jakub”, który stopił się w czasie pożaru dzwonnicy w 1945 roku.
    W latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, z resztek stopionego, we wnętrzu tej dzwonnicy, odlano dwa nowe dzwony.
    Obecnie na czwartej kondygnacji znajduje się dziewięć dzwonów oraz zegar z kurantem ufundowany w 2003 roku przez Radę Miejską i Burmistrza Nysy.

SKARB ŚW. JAKUBA
    Nysa była ongiś na Śląsku centrum sztuki złotniczej. Już w roku 1300 odnotowany jest pierwszy złotnik (aurifaber). Do końca XIX wieku jest 176 rzemieślników pracujących w złocie i srebrze. Nyscy złotnicy, poprzez kontakty z europejskimi centrami sztuki złotniczej (np. Augsburg, Wiedeń), reprezentowali prawdziwie europejski poziom.
    Zamawiającymi i pierwszymi odbiorcami dzieł nyskich złotników byli przede wszystkim biskupi wrocławscy, rezydujący w stolicy swego księstwa, Nysie, członkowie dworu biskupiego, wyższe duchowieństwo, kanonicy kapituły kolegiackiej św. Mikołaja oraz bogaty patrycjat nyski i różne bractwa.
    W 1998 roku parafia obchodziła 800-lecie poświęcenia pierwszego kościoła parafialnego. Z tej okazji, w salach Muzeum Miejskiego (dawny pałac biskupi), zorganizowano wystawę sprzętów liturgicznych, niektórych dokumentów, obrazów i rzeźb należących do parafii.
    Wystawa została zatytułowana „Ze skarbca św. Jakuba” i unaoczniła, jak wspaniałe dzieła sztuki sakralnej - przede wszystkim złotnictwo - znajdują się w posiadaniu parafii. Na co dzień cały ten przebogaty zbiór przechowywany jest w sejfach, kasach pancernych, skarbcu katedralnym, a częściowo używany w liturgii.
    Przy okazji wystawy zrodziła się myśl stałej ekspozycji większości tych dzieł sztuki, a przede wszystkim, złotnictwa. Zaczęto też wówczas ten zbiór nazywać „Skarbem św. Jakuba”.
    Sensacyjna jest historia uratowania tego skarbu z pożogi wojennej 1945 roku oraz frontowego i powojennego plądrowania miasta. Otóż ostatni niemiecki proboszcz, ks. dr Wawra, wraz z dwoma współpracownikami, zamurował skarb w specjalnej skrytce pod prezbiterium kościoła św. Jakuba. Dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku przekazano, przez zaufaną osobę, skarb ówczesnemu proboszczowi śp. ks. Prałatowi Józefowi Kądziołce.

    Druga sensacja to pojawianie się na plebanii w maju 2003 roku dwóch starszych małżeństw, które odwiedziły swoje rodzinne miasto, Nysę, pierwszy raz od wypędzenia w 1945 roku. Panowie, jako kilkunastoletni chłopcy, mieszkali razem z rodzicami w obecnym budynku plebanii i byli  świadkami  zamurowania w 

piwnicy sprzętu domowego, porcelany i naczyń liturgicznych. Po wyburzeniu muru, we wskazanym miejscu, okazało się, że skrytka jest nietknięta. Wśród naczyń liturgicznych - większość z początku XX wieku - znalazły się trzy rarytasy:
 1. Srebrne, złocone cyborium autorstwa Martina Vogelhunda (jako wybitny złotnik działał w Nysie w latach 1698-1741).
 2. Późnobarokowa monstrancja wysadzana licznymi półszlachetnymi kamieniami (brak cech autorskich).
 3. Bogato rzeźbione, srebrne okładki do mszału z medalionem św. Jakuba (str. przednia) i św. Agnieszki (str. tylna) oraz datą powstania (1766 r.) i nazwiskiem fundatora („sub parocho Ioan. Ios. L.B. de Rosencrantz”), brak cech autorskich.
    I tak coraz bardziej dojrzewał pomysł stworzenia galerii dla wystawienia „Skarbu św. Jakuba”, aby udostępnić te cudowna działa sztuki współczesnym nysanom i odwiedzającym miasto turystom. Jedynym miejscem możliwym i właściwym na taką galerię wydawała się być dzwonnica katedralna.

GALERIA-SKARBIEC ŚW. JAKUBA
    Puste wypalone wnętrze dzwonnicy zakończone od góry platformą dzwonów i tarasem widokowym, zaś od dołu - magazynem budowlanym i „rupieciarnią”, zaczyna inspirować architektów, geometrów, muzealników i konstruktorów. Powstają pierwsze koncepcje, rysunki, wyobrażenia tego, co tu ma powstać.
    Kluczową rolę odgrywa sprawę sfinansowania całej budowy galerii. Parafii nie stać na taki wydatek. Trzeba szukać sponsorów, najlepiej w Niemczech, gdzie żyją jeszcze dawni nysanie, którym na sercu leży ochrona dóbr kultury śląskiej. Po wielu zabiegach, rozmowach i wizytach udało się ustalić główne źródła finansowania budowy i wyposażenia galerii „Skarbiec św. Jakuba” w dzwonnicy katedralnej w Nysie.
    Są to: fundacja Erika-Simon-Stiftung Rinteln, Landkreis Hildesheim i tamtejsza Kreissparkasse, Neisser Kultur und Heimatbund, wiele osób prywatnych i nasza Fundacja Ratowania Zabytków Katedry Nyskiej.
    Znany w Nysie architekt, pan inż. Alojzy Tomiczek, wypracował i przedstawił ciekawą koncepcję architektoniczną galerii. Pod jego kierunkiem skompletowana została cała dokumentacja i stosowne zezwolenia. Firma GNIOT-POL z Kurzni k/Brzegu podjęła się wykonania stalowo-szklanej konstrukcji galerii. Zakład remontowo-budowlany pana Kurnatowskiego z Nysy przejął pozostałe prace budowlane.

    Na trzech piętrach galerii, w specjalnych gablotach, prezentowane są dzieła sztuki złotniczej nyskich złotników. Kielichy mszalne, cyboria, lichtarze i inne naczynia liturgiczne przez wieki służyły, i służą nadal, do sprawowania Eucharystii. Są nie tylko dziełami sztuki wysokiej klasy, ale też wyrazem głębokiej wiary mieszkańców Nysy na przestrzeni wieków.
   Otwarcie galerii „Skarbiec św. Jakuba” – 2 kwietnia 2005 r. zbiega się z obchodzonym obecnie Rokiem Eucharystycznym. Człowiek wierzący, chrześcijanin, próbuje przez całe wieki uzewnętrznić swoją wiarę i miłość do Chrystusa Zbawiciela również, w znakach zewnętrznych. Znaki te często przybierają formę dzieł sztuki. Temu, który nas odkupił i dał siebie na pokarm, dający życie wieczne, człowiek wierzący oddaje nie tylko siebie, ale i to, co ma najcenniejszego.

W ten sposób prezentowane dzieła sztuki, związane ze sprawowaniem Mszy św. są wyrazem wiary i czci wielu pokoleń chrześcijan żyjących na taj ziemi - w Nysie. Dla nas współczesnych niech będą zachętą do głębszej pobożności eucharystycznej.

    Budowa galerii „Skarbiec św. Jakuba” została sfinansowana przez osoby prywatne, fundacje i stowarzyszenia z Niemiec. Wielką pomoc okazały też Urząd Miasta i Gminy w Nysie oraz nasza Fundacja Ratowania Zabytków Katedry Nyskiej. Niech ta galeria stanie się znakiem i pomostem do wzajemnego zrozumienia, przyjaźni i dobrosąsiedzkiego współżycia.

 

Fundacje i stowarzyszenia:

Erika-Simon-Stiftung mit Gerhard Simon 
Landkreis Hildesheim mit Kreissparkasse 
Neisser Kultur – und Heimatbund 
RAG – Aktiengesellschaft 
Allianz Kulturstiftung 
Stiftung Kunst und Kultur des Landes NRW 
Neisser Heimatgruppe Berlin – Brandenburg 
Verein zur Pflege Schlesischer Kunst und Kultur 
Urząd Miasta i Gminy 
Fundacja Ratowania Zabytków Katedry Nyskiej 

Osoby prywatne:

Artelt Elisabeth für Gebrüder Artelt 
Baierlein-Stieber Maria Theresia 
Birkner Peter, Dompropst 
Borkert Josef 
Gnielinski Christoph und Marlies geb. Artelt 
Leder Ursula 
Nerlich Rosemarie 
Pfeil Ingeborg, Gräfin von 
Reichelt Familien für Gebrüder Reichelt
Fabrik für Honigkuchen 
Scholz Dr. Peter, Botschafter i. R. 
Thierse Dieter und Josefine
Thurn Dr. Anna Maria 
Trouw Bernward und Maria 
Vogtmeier Karl-Franz und Hildegard 
Wallrath Johannes-Georg 
Zimmer Dr. Alfred 
Zwirner Wolfgang 
und viele weitere Spender 

  
  
Rinteln
Hildesheim
Hildesheim
Essen
München
Düsseldorf
Berlin
Görlitz,vormals Königswinter
Nysa
Nysa
 
 
 
Bremen
Ansbach
Görlitz
Ulm
Stuhr-Brinkum
Hamburg
Essen
Łomnica
 
Neisse bis 1945
Pfalzen/Italien
Gladbeck
Nürnberg
Hildesheim
Gladbeck
Alfeld
Türkenfeld
Hannover
Deutschland